دیابت چه تأثیری بر سلامت دهان و دندان دارد؟

دیابت چه تأثیری بر سلامت دهان و دندان دارد؟

دیابت تنها بر قند خون اثر نمی‌گذارد؛ این بیماری می‌تواند بخش‌های مختلف بدن، از جمله دهان، دندان‌ها و لثه‌ها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. افزایش طولانی‌مدت قند خون ممکن است احتمال بروز بیماری‌های لثه، خشکی دهان، پوسیدگی دندان و برخی عفونت‌های دهانی را افزایش دهد.

از سوی دیگر، التهاب و عفونت شدید لثه نیز ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند. به همین دلیل، مراقبت از سلامت دهان و دندان باید بخشی از برنامه منظم مراقبت از افراد مبتلا به دیابت باشد.

چرا دیابت بر سلامت دهان اثر می‌گذارد؟

وقتی قند خون برای مدت طولانی بالاتر از محدوده مطلوب باشد، عملکرد طبیعی بعضی از سلول‌های دفاعی بدن و فرایند ترمیم بافت‌ها ممکن است دچار اختلال شود. در این وضعیت، مقابله بدن با عفونت‌ها دشوارتر شده و ترمیم زخم‌ها نیز ممکن است زمان بیشتری ببرد.

افزایش قند موجود در مایعات دهان، کاهش جریان بزاق و تغییر پاسخ التهابی بدن نیز می‌توانند شرایط را برای رشد باکتری‌ها و بروز مشکلات دهان و دندان مساعدتر کنند.

البته ابتلا به دیابت به این معنا نیست که فرد حتماً دچار بیماری دهان و دندان خواهد شد. کنترل مناسب قند خون، رعایت بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندان‌پزشک می‌تواند احتمال بسیاری از این مشکلات را کاهش دهد.

مهم‌ترین ارتباط دیابت با بیماری‌های لثه

یکی از مهم‌ترین مشکلات دهان در افراد مبتلا به دیابت، بیماری پریودنتال یا بیماری بافت‌های نگهدارنده دندان است. این بیماری معمولاً با تجمع پلاک میکروبی در اطراف دندان‌ها آغاز می‌شود.

در مراحل اولیه، ممکن است لثه‌ها قرمز، متورم یا حساس شوند و هنگام مسواک‌زدن یا استفاده از نخ دندان خونریزی کنند. به این مرحله معمولاً التهاب لثه یا ژنژیویت گفته می‌شود.

اگر التهاب درمان نشود، ممکن است به بافت‌های عمقی‌تر و استخوان اطراف دندان گسترش پیدا کند. در این مرحله، احتمال تحلیل لثه، لق‌شدن دندان‌ها و در نهایت ازدست‌رفتن دندان افزایش می‌یابد.

در افراد مبتلا به دیابت، به‌خصوص هنگامی که قند خون به‌خوبی کنترل نشده باشد، بیماری لثه می‌تواند شدیدتر باشد، سریع‌تر پیشرفت کند و دیرتر به درمان پاسخ دهد.

رابطه دیابت و بیماری لثه دوطرفه است

ارتباط دیابت و بیماری‌های لثه فقط یک‌طرفه نیست. قند خون بالا می‌تواند احتمال و شدت بیماری لثه را افزایش دهد و از سوی دیگر، التهاب مزمن و عفونت لثه ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند.

به همین دلیل، درمان بیماری‌های لثه در فرد مبتلا به دیابت فقط برای حفظ دندان‌ها اهمیت ندارد، بلکه بخشی از مراقبت کلی سلامت او نیز به شمار می‌رود. کنترل مناسب دیابت و درمان درست بیماری‌های دهان و دندان باید در کنار یکدیگر انجام شوند.

سایر مشکلات دهان و دندان مرتبط با دیابت

۱. خشکی دهان

بعضی از افراد مبتلا به دیابت کاهش بزاق و احساس خشکی دهان را تجربه می‌کنند. بزاق در شست‌وشوی سطح دندان‌ها، تعدیل اسیدهای دهان و محافظت از بافت‌های دهانی نقش دارد.

کاهش بزاق می‌تواند با افزایش خطر پوسیدگی، بوی نامطبوع دهان، تحریک مخاط، احساس سوزش و دشواری در جویدن یا بلع همراه باشد. برخی داروها، کم‌آبی بدن و کنترل نامناسب قند خون نیز ممکن است در ایجاد یا تشدید خشکی دهان مؤثر باشند.

۲. پوسیدگی دندان

افزایش قند در محیط دهان، خشکی دهان و تغییر شرایط باکتریایی می‌توانند خطر پوسیدگی دندان را افزایش دهند. مصرف مکرر خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین نیز این خطر را بیشتر می‌کند.

رعایت بهداشت دهان، استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید و اصلاح الگوی مصرف مواد قندی در پیشگیری از پوسیدگی اهمیت زیادی دارد.

۳. عفونت‌های قارچی دهان

برفک دهان نوعی عفونت قارچی است که می‌تواند به‌صورت لکه‌های سفید یا قرمز، احساس سوزش، درد یا تغییر مزه ظاهر شود. قند خون بالا، خشکی دهان، مصرف بعضی داروها و استفاده از دندان مصنوعی می‌توانند احتمال ابتلا به آن را افزایش دهند.

تشخیص ضایعات دهانی باید توسط پزشک یا دندان‌پزشک انجام شود؛ زیرا همه لکه‌های سفید یا قرمز دهان ناشی از قارچ نیستند.

۴. تأخیر در ترمیم زخم‌ها

در صورت کنترل نامناسب دیابت، بهبود بافت‌ها بعد از بعضی درمان‌های دندان‌پزشکی ممکن است کندتر شود و احتمال عفونت افزایش یابد. با این حال، بیشتر افراد مبتلا به دیابتِ کنترل‌شده می‌توانند درمان‌های دندان‌پزشکی موردنیاز خود را با برنامه‌ریزی مناسب دریافت کنند.

اطلاع دندان‌پزشک از وضعیت دیابت، داروهای مصرفی و آخرین نتایج آزمایش‌ها می‌تواند به انتخاب زمان و شیوه مناسب درمان کمک کند.

چه علائمی را باید جدی گرفت؟

افراد مبتلا به دیابت بهتر است در صورت مشاهده علائم زیر برای معاینه دندان‌پزشکی اقدام کنند:

• خونریزی مکرر لثه هنگام مسواک‌زدن یا استفاده از نخ دندان
• قرمزی، تورم یا درد لثه
• بوی نامطبوع مداوم دهان
• عقب‌رفتن لثه یا بلندتر به نظر رسیدن دندان‌ها
• لق‌شدن یا جابه‌جایی دندان‌ها
• خروج ترشح از اطراف لثه
• خشکی مداوم دهان
• زخم، لکه سفید یا لکه قرمز دهانی که بهبود پیدا نمی‌کند
• درد هنگام جویدن
• دیر خوب‌شدن زخم‌های دهان

خونریزی لثه طبیعی نیست و نباید صرفاً به محکم‌زدن مسواک نسبت داده شود. بررسی زودهنگام می‌تواند مانع پیشرفت بیماری و تخریب بافت‌های نگهدارنده دندان شود.

افراد مبتلا به دیابت چگونه از دهان و دندان خود مراقبت کنند؟

کنترل منظم قند خون

کنترل مناسب قند خون یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش احتمال عوارض دیابت، از جمله مشکلات دهان و لثه است. داروها باید مطابق دستور پزشک مصرف شوند و آزمایش‌های دوره‌ای نیز طبق برنامه انجام شوند.

مسواک‌زدن صحیح

دندان‌ها بهتر است روزی دو بار با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید تمیز شوند. فشار بیش از حد مسواک، لثه را تمیزتر نمی‌کند و ممکن است به آن آسیب برساند.

تمیزکردن فضای بین دندان‌ها

مسواک به‌تنهایی نمی‌تواند همه پلاک‌های بین دندان‌ها را پاک کند. استفاده روزانه از نخ دندان یا وسایل مناسب تمیزکردن بین‌دندانی، با نظر دندان‌پزشک، در پیشگیری از التهاب لثه نقش مهمی دارد.

مراجعه منظم به دندان‌پزشک

فاصله مناسب میان معاینات برای همه افراد یکسان نیست و بر اساس وضعیت لثه، میزان پوسیدگی، کیفیت کنترل قند خون و درمان‌های قبلی تعیین می‌شود. برخی بیماران ممکن است به معاینات یا جرم‌گیری‌های نزدیک‌تر نیاز داشته باشند.

پرهیز از مصرف دخانیات

مصرف سیگار و سایر مواد دخانی، خطر بیماری لثه و تأخیر در ترمیم بافت‌ها را افزایش می‌دهد. همراهی دیابت و مصرف دخانیات می‌تواند احتمال آسیب‌های شدیدتر لثه و ازدست‌رفتن دندان را بیشتر کند.

مراقبت از دندان مصنوعی

دندان مصنوعی باید هر روز تمیز و شب‌ها طبق دستور دندان‌پزشک از دهان خارج شود. قرمزی، درد، زخم یا احساس سوزش در زیر دندان مصنوعی نیازمند بررسی است.

پیش از درمان دندان‌پزشکی چه اطلاعاتی را ارائه کنیم؟

فرد مبتلا به دیابت بهتر است دندان‌پزشک خود را از موارد زیر مطلع کند:

• نوع دیابت و مدت ابتلا
• داروها و مقدار مصرف آن‌ها
• سابقه افت یا افزایش شدید قند خون
• وضعیت کلی کنترل قند و نتیجه آخرین HbA1c، در صورت موجودبودن
• سایر بیماری‌ها و داروهای مصرفی
• تغییرات اخیر در درمان دیابت
• حساسیت‌های دارویی
• سابقه مشکلات ترمیم زخم یا عفونت پس از درمان

در بیشتر موارد نباید دارو یا وعده غذایی پیش از درمان، بدون هماهنگی با پزشک یا دندان‌پزشک حذف شود. زمان انجام درمان و توصیه‌های غذایی یا دارویی باید متناسب با شرایط هر بیمار تعیین شود.

آیا افراد مبتلا به دیابت می‌توانند ایمپلنت یا جراحی دندان انجام دهند؟

ابتلا به دیابت به‌تنهایی مانع قطعی انجام ایمپلنت، کشیدن دندان یا سایر درمان‌های جراحی نیست. تصمیم‌گیری به میزان کنترل قند خون، وضعیت لثه و استخوان، مصرف دخانیات، بیماری‌های همراه و نوع درمان بستگی دارد.

پیش از درمان‌های جراحی، ارزیابی دقیق شرایط پزشکی و دهان و دندان ضروری است. در صورت کنترل نامناسب قند خون یا وجود عفونت فعال، ممکن است ابتدا کنترل بیماری یا درمان عفونت در اولویت قرار گیرد.

جمع‌بندی

دیابت و سلامت دهان و دندان ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. دیابتِ کنترل‌نشده می‌تواند احتمال بیماری لثه، خشکی دهان، پوسیدگی، عفونت و تأخیر در ترمیم را افزایش دهد. بیماری شدید لثه نیز ممکن است مدیریت قند خون را دشوارتر کند.

خبر خوب این است که بسیاری از این مشکلات با کنترل مناسب قند خون، رعایت منظم بهداشت دهان و دندان و معاینات دوره‌ای قابل پیشگیری یا کنترل هستند.

در استودیو دندان‌پزشکی مان‌دن، وضعیت دندان‌ها، لثه‌ها و بافت‌های دهان با توجه به شرایط پزشکی هر فرد بررسی می‌شود تا بر اساس یافته‌های معاینه، طرح درمان مناسب و مرحله‌بندی‌شده ارائه شود.

برای معاینه و بررسی سلامت لثه و دندان‌ها می‌توانید با پذیرش  استودیو دندان‌پزشکی مان‌دن تماس بگیرید و زمان مراجعه خود را هماهنگ کنید.

این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک و دندان‌پزشک نیست.